Vedolizumab (= Entyvio)

De bloedvaten in ons lichaam vervoeren verschillende stoffen: er zijn de bloedplaatjes (trombocyten), die een rol spelen bij het stollen van het bloed; de rode bloedcellen (erythrocyten), met als belangrijkste rol het vervoer van zuurstof; en ten slotte de witte bloedcellen (leukocyten), met als hoofdtaak de bescherming tegen infecties. Witte bloedcellen worden geactiveerd wanneer het lichaam ergens een zogenaamde prikkel of agressie ondervindt. Die prikkel kan zeer divers zijn: een wondinfectie, een virale of bacteriële infectie, een allergie. Hierop zullen onze witte bloedcellen reageren, maar ze doen dat niet allemaal samen. Er zijn welbepaalde groepen van witte bloedcellen die eerder reageren op bacteriën (bijvoorbeeld de granulocyten of neutrofielen); andere komen dan weer in actie bij allergische reacties of bijvoorbeeld als antwoord op parasitaire infecties (eosinofielen) en nog andere, zoals de lymfocyten, zijn belangrijk in onze afweer tegen virussen. Deze afweerlinie van witte bloedcellen die zich in het bloed of in de lymfevaten bevinden, valt onder de tweedelijnsafweer (de adaptieve immuniteit) van de mens.

Wat gebeurt er tijdens een ontstekingsproces?

Wanneer een welbepaalde groep witte bloedcellen wordt geprikkeld, worden er lokaal in het lichaam mechanismen in gang gezet. Zo vertragen de witte bloedcellen in de bloedbaan, zodat ze zich kunnen vasthechten aan de wand van de bloedbaan. Ook neemt de doorlaatbaarheid van het bloedvat toe, zodat de witte bloedcellen er doorheen kunnen dringen om op de plaats van de prikkel te raken. Op een bepaald moment in dit hele proces zullen de witte bloedcellen adhesiemoleculen op hun oppervlak tot expressie brengen. Adhesiemoleculen zijn de moleculen (eiwitten) die ervoor zorgen dat de witte bloedcellen zich aan de wand van de bloedvaten kunnen vasthechten zodat ze tot stilstand komen en door de wand kunnen kruipen. Er zijn vele verschillende adhesiemoleculen, zowel op de witte bloedcellen als op de cellen die de bloedvatwanden bekleden (endotheliale cellen). De adhesiemoleculen op het oppervlak van de witte bloedcellen (de zogenaamde ‘integrines’) bestaan uit twee delen, namelijk de alfa-familie (α) en de beta-familie (β). Er zijn meerdere combinaties van α en β mogelijk.

Deze integrines zullen op hun beurt binden aan receptoren op de wand van het bloedvat, waardoor de witte bloedcel tot stilstand komt en door de wand heen kan glijden naar de plaats van de ontsteking (de darm in het geval van een IBD). Daar zullen ze de infectie of ontsteking bestrijden. Als het probleem eenmaal onder controle is, wordt opnieuw informatie verzonden, zodat dit proces stopt en een herstelproces in gang wordt gezet. De witte bloedcellen die specifiek naar de darm trekken, zijn witte bloedcellen die op hun oppervlak de integrine ‘alfa-4 en beta-7’ tot expressie brengen. Deze alfa-4-beta-7 zal binden op MadCam, een eiwit aan de binnenkant van de bloedvatwand in de darm. Bij patiënten met een IBD is er een verhoogde toevloed van witte bloedcellen naar de zieke darm, maar vreemd genoeg onderhouden die de ontsteking, eerder dan ze op te ruimen. Waarom dat zo is, weten we niet.

In elk geval, op dit principe is de therapie met vedolizumab gebaseerd. Vedolizumab is een antistof tegen alfa-4-beta-7-integrine op de witte bloedcellen die specifiek naar de darm trekken. Op die manier houdt het geneesmiddel heel specifiek deze witte bloedcellen weg van de zieke darm, zodat het ontstekingsproces kan uitdoven. De witte bloedcellen die bijvoorbeeld naar de hersenen of gewrichten of longen migreren, worden niet aangeraakt en blijven normaal functioneren.

Hoewel vedolizumab erop gericht is om de migratie van lymfocyten vanuit de bloedbaan tegen te houden, zitten er – zeker in het begin – nog heel wat van deze bloedcellen in het zieke darmweefsel. Het duurt meerdere weken voor ook deze witte bloedcellen in de darm afsterven. Daardoor is een klinisch effect later merkbaar dan bij anti-TNF-medicijnen. In tegenstelling tot de meeste andere behandelingen, die zich richten op een vrij algemene onderdrukking van het afweersysteem, werkt vedolizumab selectief op de darm.

bron: Alles over chronische darmziekten, D'Haens G. en Vermeire S., Lannoo (2017)